Ergenlik yaşı küçülüyor mu?

Son yıllarda, hem ülkemizde hem de tüm dünyada, ergenlik yaşının giderek küçüldüğüne dair bir endişe var.

Ergenlik yaşı küçülüyor mu?

Hormonların etkisiyle, kızlarda memelerde, erkeklerde testislerde büyümeyle başlayan ergenlik, çocuklar için erişkin olma süreci. Son yıllarda, hem ülkemizde hem de tüm dünyada, ergenlik yaşının giderek küçüldüğüne dair bir endişe var. Bu konuda sorumlu tutulanlar ise genetik özelliklerle birlikte, kimyasallar ve stres.


Ergenlik dönemi, çocukların hormonal ve bedensel değişiklikler sonucunda biyolojik olarak erişkin olma sürecidir. Bu süreçte vücutta cinsiyete özgü değişiklikler, boy uzamasında hızlanma olur ve üreme yeteneği kazanılır.


Ergenlik kızlarda, erkeklerden 1,5-2 yıl erken başlar. Başlangıcı etkileyen faktörler başlıca genetik (yüzde 50-75), beslenme, yaşanılan iklim ve aktivitedir. Bu faktörlerin etkisi ile kemik yaşı kızlarda 10, erkeklerde 11 yaşa ulaşırsa ve yeterli kiloya sahipse, beynin hipotalamus bölgesine sinyaller gider. Oradan hipofize, hipofizden de gonadlara (yumurtalık ve testis) uyarı  gider. Kurulan bu uyarı bağlantısına H-H-G aksı denir. H-H-G aksı anne karnında aktiftir, doğumdan sonra bir süre daha aktif kalır. Kız bebeklerdeki geçici meme büyümesinin nedeni budur. Çocukluk döneminde baskılı olan aks, ergenlik yaşında tekrar aktifleşerek ergenliği başlatır. Bu dönemde meydana gelen genital ve koltuk altı kıllanması, cilt yağlanması, akne, ter kokusu ise adrenal bezin, androjen hormon yapımını arttırması sonucu oluşur.  


Kızlarda ilk ergenlik bulgusu, meme bölgesindeki pembe bögenin altında, nohut büyüklüğündeki ağrılı şişlik şeklinde kendini belli eden meme büyümesidir (telarş). Bundan 3-6 ay sonra genital bögede tüylenme başlar (pubarş) ve büyüme hızlanır. Yaklaşık bir yıl sonra en hızlı büyüme, iki yıl sonra ilk adet kanaması (menarş) olur. Toplamda 2-3 yılda erişkin boya ulaşılır ve yumurtlama başlar.


Erkeklerde ilk ergenlik bulgusu, testislerin büyümesidir. 6 ay kadar sonra genital tüylenme başlar. Yaklaşık iki yıl sonra seste çatlama ve, hızlı uzama olur. Sonraki yıllarda sakal çıkmaya ve erişkin vücut yapısı şekillenmeye başlar. Toplamda 4-5 yılda ergenlik gelişimi tamamlanır ve sperm üretimi başlayarak doğurganlık kazanılır.


Ergenlik başladığı zaman, çocuklar erişkin boylarının yüzde 80-85’ine ulaşmış durumdadırlar. Kız çocukları ilk adet kanamasını gördüklerinde, erişkin boylarının yaklaşık yüzde 97’sini kazanmışlardır. Ergenlik süresince toplam olarak kızlar 16-25 cm, erkekler ise 20-28 cm  uzarlar. Epifiz denilen uzama plağının kapanması ile son boya ulaşılmış olur.


Normal ergenlik başlama yaşı kızlarda 9-11 (8-13) yaş, erkeklerde 10-12 (9-14) yaştır. Kızlarda 8, erkeklerde 9 yaşından önce başlayan ergenliğe  erken ergenlik denir. Erken ergenlik, normal ergenlik yollarını takip ederek (H-H-G aksının aktivitesi) gelişiyorsa, santral ya da gerçek erken ergenlik denir. Gerçek erken ergenliği olan kızların büyük kısmında neden saptanamaz. Erkek çocukların büyük kısmında, kızların da az bir kısmında hipotalamus ya da hipofizi etkileyen beyinle ilgili bir sorun söz konusudur. Örneğin tümör, enfeksiyon, travma, doğuştan yapı bozukluğu gibi. Bazen H-H-G aksı aktifleşmediği halde, başka nedenlerle cinsel salgı bezlerinin aktifleştiği hastalıklar ya da  ilerlemeyen masum ergenlik bulguları (prematür telarş ya da prematür pubarş) görülebilir. Tedavi yaklaşımları farklı olduğu için ayırıcı tanılarının yapılması gerekir.


Ergenlik yaşı küçülüyor mu?

 

Gerek ülkemizde gerekse dünyada medya ve doktorlar arasında ergenlik başlangıcının erken yaşa kaydığı konusunda tartışma ve endişe söz konusudur. Gelişmiş ülkelerin verileri bir araya getirildiğinde görülmüştür ki, 19. yüzyıl ortalarından 1960’lı yıllara kadar ilk adet kanaması yaşı 3 yıl kadar erkene gelmiş ve ABD ile Güney Avrupa’da 12’li, Kuzey Avrupa’da 13’lü yaşlara ulaşmıştır.


Bu hızlı erken yaşa gelmenin nedeni sosyoekonomik durumun yükselmesi ile açıklanmaktadır. Son 30-40 yıl değerlendirildiğinde ise, bu sürede meme büyümesinin bir yıl kadar erken yaşa kaydığı, ancak ilk adet kanamasının 0,2- 0,5 yıl kadar erken olduğu belirlenmiştir.  Kuzey Avrupa ülkelerinde ise önemli bir değişiklik olmadığı görülmüştür. Meme gelişiminin erken başlayıp ergenliğin tamamlanma süresinin uzaması, meme büyümesini başlatan çevre faktörleri olabileceği konusunu gündeme getirmiştir. Erkek çocuklarda yapılan araştırma sayısı yeterli görülmese de, ergenlik yaşında önemli bir erkene kayma olmadığı kabul edilmektedir. Türk kız çocukları ile ilgili araştırmalar genelde İstanbul ile sınırlıdır. Genel bir değerlendirme yapıldığında, 1975’den beri ilk adet kanaması yaşında önemli bir değişiklik olmamıştır.

 


Obezite, kimyasal maddeler, stres

 

Çevresel faktörler incelendiğinde obezite, endokrin sistemi etkileyen kimyasal maddeler ve stres ön plana çıkmışlardır. Yağ dokusundan salgılanan leptin hormonu, hipotalamus için uyarıcıdır. Yağ dokusunda androjenik hormonlar östrojene dönüşebilirler. Fazla beslendiği için gelişmesi ileri olan obez çocukta, yağ dokusunun bu hormonal aktiviteleri de eklenirse, obezitenin ergenlik zamanlamasında önemli bir etkiye sahip olabileceği açıktır. Ancak dünyada, ergenlik zamanlamasında, obezitenin artış hızı oranında bir değişiklik yoktur. Bu nedenle başka faktörlerin etkisi de olmalıdır.


Son yıllarda en çok üzerinde durulan faktörler, endokrin bozucular denilen, hormonal dengeyi bozan doğal ya da sentetik kimyasal maddelerdir. Bisfenol A (BPA), fitalatlar, DDT, PCB, Dioxinler, fitoöstrojenler en çok üzerinde durulan endokrin bozuculardır. BPA, plastik yapımında kullanılır. Biberonlarda, konserve kutusu iç yüzlerinde, gıda-süt kaplarında, su ısıtıcılarında bulunur. Yüksek ısı, asit ve baz ile temasta açığa çıkar. Hayvan deneylerinde, dişilerde erken ergenlik bulguları, erkeklerde üreme sisteminde olumsuz etkileri saptanmıştır. Kanada ve ABD’nin bazı eyaletlerinde kullanımı kısıtlanmış, etiketlere BPA içeriğini belirtme zorunluğu getirilmiştir. Avrupa Birliği, 1 Haziran 2011’de itibaren BPA içeren biberon satışını yasakladı, Türkiye’de de Sağlık Bakanlığı’nca bu konuda inceleme başlatıldığı basında yer aldı.


Fitalatlar plastik maddelerin esnekliğini sağlamak için kullanılır. Oyuncaklar, kozmetikler, gıda ambalajları ve tıbbı malzemelerde bulunur. Östrojenik, antiandrojenik ve endokrin dışı bazı etkileri saptanmıştır. Avrupa Birliği ülkelerinde 2005 yılından itibaren oyuncaklara fitalat ve türevlerinin konulması yasaklanmıştır.  DDT gelişmiş ülkelerde kullanımı yasaklanmış bir tarım ilacıdır. Metabolitleri östrojenik etkilidir. Doğada uzun süre kalır, gıda zincirlerinde birikir. PCB boya sanayisinde kullanılır, dioxinler başta PVC olmak üzere atıkların yakılmasında açığa çıkan endokrin bozuculardır.


Tarım ürünleri ve hayvan yetiştirilmesinde kullanılan hormonların gıdalardaki miktarı çok düşük olduğu için laboratuvarda tespiti güçtür. Yağ dokusunda birikirler, obezler ve çok fazla tüketenlerde birikim yaparlar. Kontrolsüz kullanımı önlemek için Tarım Bakanlığı’nın bağımsız denetim birimleri oluşturması gerekir. Fitoöstrojenler zayıf etkili bitkisel östrojenlerdir. Kısa sürede yoğun olarak alınırlarsa etkili meme büyümesine ve obeziteye neden olabilirler. Ergenlik zamanlamasına etkili olduğu düşünülmüyor. En yoğun fitoöstrojen içeren bitkiler soya unu ve sütüdür.


Kronik stres (göçler, evlatlık verilme, huzursuz aile, kötü baba-kız ilişkisi, ruh hastası anne, düşük sosyo-ekonomik düzey, üvey baba gibi) kız çocuklarında ilk adet kanamasını erkene alabilmektedir.


Görsel uyaranların ergenlik zamanlamasına direkt etkisi gösterilememiştir.

 

Pediatrik Endokrinoloji

Uzm. Dr. Nihal MEMİOĞLU

Amerikan Hastanesi

 

Kaynak: Çocuğum ve Ben

Yorumlar
0
Onay Bekleyenler
0
Yorumlar
  •  
    03 Ağustos 2015 Pazartesi 23:05

    7 yaşında erkek kardeşim var ve testisinde tüylenme var neden olduğunu açıklarmısınız cvp için teşekkürler

    Cevapla

  • Doğum nedir?
    Doğum nedir?

    Süresi : 05:31 İzlenme : 24146

  • Yağsız mücver nasıl yapılır?
    Yağsız mücver nasıl yapılır?

    Süresi : 01:31 İzlenme : 1873

  • Pet şişelerin altındaki numaralar ne demek?
    Pet şişelerin altındaki numaralar ne demek?

    Süresi : İzlenme : 1664

  • Kamasutra pozisyonları
    Kamasutra pozisyonları

    Süresi : 00:42 İzlenme : 9712

  • Yulaflı şekersiz puding tarifi
    Yulaflı şekersiz puding tarifi

    Süresi : 01:16 İzlenme : 963

Copyright © 2014 - Tüm hakları saklıdır. Ciner Medya Tv Hizmetleri A.Ş. Üretim ve Tasarım CBG
Yukarı Git
HTHayat Mobil Sürümüne Dön